تب دره ریفت چیست؟ ۵ هشدار مرگبار و راه‌های پیشگیری قطعی

تب دره ریفت یکی از تهدیدهای جدی و نوپدید بهداشتی در جهان است که با هشدارهای اخیر سازمان‌های بین‌المللی بار دیگر در صدر اخبار پزشکی قرار گرفت. این بیماری حاد ویروسی پتانسیل بالایی در ایجاد بحران‌های همه‌گیر دارد.

ما در پایگاه علمی آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت، با رصد گزارش‌های اپیدمیولوژیک جهان، جدیدترین اطلاعات معتبر پیرامون خطرات، علائم و پیشگیری از ویروس تب دره ریفت را بررسی کرده‌ایم تا سطح آگاهی عمومی ارتقا یابد.

---

(تگ Alt تصویر: تب دره ریفت و راه‌های انتقال آن به انسان)

---

بیماری تب دره ریفت چیست؟

تب دره ریفت (Rift Valley Fever) یک عفونت ویروسی زئونوز یا مشترک میان انسان و دام است که عمدتاً توسط پشه‌ها و تماس مستقیم منتقل می‌شود. این عامل بیماری‌زا متعلق به جنس فلبوویروس بوده و نخستین بار در اوایل قرن بیستم در کنیا شناسایی شد.

میزبانان اصلی این ویروس در طبیعت، مهره‌داران اهلی نظیر گوسفند، گاو، بز و شتر هستند. مرگ‌ومیر شدید جنین‌ها و تلفات بالای نوزادان دام، شاخص‌ترین نشانه گردش این ویروس در یک منطقه جغرافیایی محسوب می‌شود که زنگ خطری جدی برای سلامت انسان‌هاست.

راه‌های اصلی انتقال ویروس تب دره ریفت به انسان

انتقال ویروس به جامعه انسانی عمدتاً از طریق دو مسیر اصلی رخ می‌دهد: تماس با ترشحات دامی و نیش حشرات ناقل. بر اساس تحقیقات منتشرشده در سازمان جهانی بهداشت (WHO)، مهم‌ترین مسیرهای سرایت عبارتند از:

• تماس مستقیم با دام آلوده: ورود خون، مایعات بدن یا بافت‌های حیوانی از طریق خراش‌های پوستی هنگام زایمان دام، ذبح یا معاینات دامپزشکی.
• گزش پشه‌های ناقل: نیش پشه‌های آلوده، به‌ویژه جنس‌های Aedes و Culex، که مخزن اصلی بقای ویروس هستند.
• مصرف محصولات آلوده: مصرف شیر خام، غیرپاستوریزه یا گوشت نیم‌پز حیوانات مبتلا.

تاکنون شواهدی مبنی بر انتقال تب دره ریفت از انسان به انسان یا ابتلای پرسنل درمان به دلیل مراقبت عادی از بیماران ثبت نشده است.

۵ نشانه و علامت بالینی تب دره ریفت در انسان

دوره نهفتگی این بیماری بین ۲ تا ۶ روز متغیر است. بیشتر مبتلایان یا علامتی ندارند یا صرفاً نشانه‌هایی مشابه آنفلوانزای ساده را نشان می‌دهند. با این وجود، در صورت وخامت، بیماری ۵ علامت خطرناک و شدید به دنبال دارد:

1. تب ناگهانی و دردهای عضلانی شدید: شروع حاد بیماری با لرز، سردرد، درد مفاصل و بیزاری از نور.
2. آسیب چشمی و التهاب شبکیه: بروز رتینیت حاد که در موارد متعددی منجر به کاهش دائمی بینایی یا کوری کامل بیمار می‌شود.
3. مننگوانسفالیت حاد: ایجاد سردرگمی، توهم، تشنج و کما در اثر التهاب شدید مغز و پرده‌های پوشاننده آن.
4. سندرم تب هموراژیک (خونریزی‌دهنده): افت شدید پلاکت‌ها، خونریزی گوارشی، استفراغ خونی و نارسایی کبد با مرگ‌ومیر بسیار بالا.
5. شوک سپتیک و نارسایی چندعضوی: افت شدید فشار خون که در درصد کمی از بیماران ظرف چند روز به مرگ می‌انجامد.

ابعاد بحران؛ شیوع گسترده تب دره ریفت در آفریقا

طغیان‌های اخیر ویروس در غرب آفریقا، به‌ویژه در کشورهای موریتانی و سنگال، نشان‌دهنده تغییرات نگران‌کننده در الگوی انتشار این بیماری است. بارندگی‌های سیل‌آسا و تغییرات اقلیمی زمینه را برای تکثیر انبوه پشه‌ها فراهم کرده است.

آمارهای رسمی حاکی از ثبت صدها مورد ابتلای قطعی و ده‌ها فوتی بر اثر این عفونت است. سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (FAO) و سازمان جهانی بهداشت حیوانات هشدارهایی پیرامون خطر گسترش منطقه‌ای این بیماری صادر کرده‌اند.

اقدامات پیشگیرانه در برابر بیماری تب دره ریفت

کنترل این بیماری بدون هماهنگی میان سیستم‌های دامپزشکی و بهداشت انسانی امکان‌پذیر نیست. راهکارهای موثر پیشگیری شامل موارد زیر است:

• خودداری مطلق از مصرف شیر جوشانده‌نشده و فرآورده‌های دامی سنتی غیربهداشتی
• استفاده از دستکش، ماسک و چکمه محافظ هنگام کار در کشتارگاه‌ها، دامداری‌ها و رسیدگی به دام‌های مشکوک
• بکارگیری پشه‌بند و مواد دافع حشرات جهت پیشگیری از گزش پشه‌ها در مناطق درگیر
• تدوین برنامه‌های واکسیناسیون دامی پیش از شروع فصل بارش و تکثیر حشرات

تشخیص زودهنگام در آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت

تشخیص سریع این نوع عفونت‌ها بر اساس علائم بالینی به تنهایی ممکن نیست و نیازمند تست‌های تشخیصی نظیر RT-PCR در فاز حاد و ارزیابی آنتی‌بادی‌های ELISA است. انجام دوره‌ای انواع آزمایش‌های تخصصی خون گامی کلیدی در شناسایی اختلالات خونی، افت پلاکت‌ها و نارسایی‌های پنهان ناشی از ویروس‌هاست.

آزمایشگاه تشخیص پزشکی سلامت با مجهز بودن به پیشرفته‌ترین تجهیزات اتومیشن و بخش‌های تخصصی ویروس‌شناسی، آماده ارائه خدمات تشخیصی به مراجعین گرامی است. جهت دریافت نوبت یا اطلاعات تکمیلی به وب‌سایت salamatlab.com مراجعه فرمایید.

اطلاعات این مقاله صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد. تفسیر نهایی آزمایش‌های تشخیصی و تصمیم‌گیری درباره روند درمان باید منحصراً توسط پزشک متخصص انجام شود.

---