مروری کلی:

Pneumocystis jirovecii قارچی است که به‌طور گسترده در طبیعت وجود دارد و عامل ایجاد نوعی پنومونی به نام PCP در انسان است. این بیماری یکی از مهم‌ترین عفونت‌های فرصت‌طلب در افراد دچار نقص ایمنی، به‌ویژه بیماران مبتلا به HIV/AIDS، محسوب می‌شود. با این حال، حدود نیمی از مبتلایان به PCP فاقد عفونت HIV هستند و عمدتاً افرادی با ضعف ایمنی ناشی از پیوند اعضا، سرطان‌های خونی یا مصرف داروهای سرکوب‌گر ایمنی را درگیر می‌کند.

اپیدمیولوژی

• بررسی‌های ژنتیکی نشان می‌دهند که P. jirovecii ممکن است در افراد سالم نیز به‌صورت عفونت گذرا وجود داشته باشد.
• افزایش شیوع در بیماران غیر HIV مثبت، از جمله گیرندگان پیوند و مبتلایان به بدخیمی‌های خونی.
• کاهش قابل توجه شیوع در HIV مثبت‌ها با داروهای ART.
• گزارش کمتر در کشورهای در حال توسعه به‌علت تشخیص ناکافی و وجود بیماری‌هایی مانند سل.

عوامل خطر

• HIV مثبت با CD4 کمتر از 200
• مصرف داروهای سرکوب‌کننده ایمنی
• بدخیمی‌های خونی یا پیوند عضو
• بیماری‌های بافت همبند
• نقص ایمنی مادرزادی یا سوء تغذیه شدید
• بیماری‌های مزمن ریوی

علائم بالینی

• سرفه خشک یا گاهی خلط‌دار
• تنگی نفس، تب، تاکی‌پنه، درد قفسه سینه
• برفک دهان، لکوپلاکیا، سارکوم کاپوزی
• معاینه تنفسی گاهی طبیعی یا دارای صداهای پراکنده
• درگیری خارج ریوی مانند هپاتواسپلنومگالی یا لنفادنوپاتی

تشخیص افتراقی

• پنومونی‌های باکتریایی، ویروسی، سل، آنفلوانزا
• سارکوم کاپوزی ریوی، آسپرژیلوز، کاندیدا
• CMV، واریسلا، آمبولی ریه، بیماری‌های خودایمنی

روش‌های تشخیص

• آزمایش‌های خونی: LDH، گاز خون، Beta-D-glucan، PCR، LAMP
• تصویربرداری: رادیوگرافی قفسه سینه، HRCT
• بررسی میکروسکوپی: خلط، BAL، بیوپسی
• تست عملکرد ریوی: کاهش DLCO و ظرفیت ریوی

درجه‌بندی شدت بیماری

1. خفیف: علائم سبک، اشباع اکسیژن >90%
2. متوسط: تنگی نفس بیشتر، تب، تغییرات در CXR
3. شدید: تنگی نفس در استراحت، هیپوکسی، تصویر گسترده

درمان

• خفیف تا متوسط: کوتریموکسازول خوراکی
• در صورت عدم تحمل: آتواکون، داپسون، کلیندامایسین-پریماکین، پنتامیدین آئروسل
• شدید: تجویز وریدی کوتریموکسازول یا پنتامیدین، همراه با کورتون

مقاومت دارویی و ملاحظات درمانی

مقاومت به داروهای سولفامیدی در حال افزایش است و پاسخ به درمان ممکن است به‌دلیل واکنش التهابی اولیه، با تأخیر همراه باشد.

پیشگیری (پروفیلاکسی)

• استفاده از کوتریموکسازول در بیماران HIV مثبت با CD4 پایین و افراد با نقص ایمنی
• جایگزین‌ها: پنتامیدین استنشاقی، داپسون
• قطع پروفیلاکسی تنها پس از بهبود ایمنی

عوارض احتمالی

• نارسایی تنفسی، دیسترس تنفسی حاد
• پنوموتوراکس، کیست ریوی، عفونت خارج ریوی

پیش‌آگهی

درمان با ART نقش کلیدی در کاهش مرگ‌ومیر ناشی از PCP دارد. با این حال، مرگ‌ومیر بیمارستانی در HIV مثبت‌ها حدود ۱۵٪ و در غیر HIV مثبت‌ها تا ۵۰٪ گزارش شده است.

خدمات ما

آزمایشگاه ما با بهره‌گیری از روش‌های مولکولی پیشرفته و تخصص در بیماری‌های عفونی، آماده ارائه خدمات دقیق در تشخیص Pneumocystis jirovecii و سایر پاتوژن‌های خطرناک می‌باشد.